Brexit of niet: het spook is los

Only Crabb on TV, het is nacht en de stemmen worden geteld. Het is te warm om te slapen, en ik heb geen idee of het Brexit wordt of niet. Wie er ook wint, verliezen doen we zeker.

Only Crabb on TV...
Only Crabb on TV…

Ik kan er aan de ene kant alleen maar bij juichen als de EU uit elkaar valt. De EU is geen verenigd Europa van mensen, maar van geld. Van grote bedrijven, van austerity, van macht en ondemocratische instituten.

Maar ik kan wel janken om de redenen waarom er net wel of net niet een Brexit komt. Angst voor vreemdelingen. Explosieve groei van extreemrechts. Mensen van gevestigde partijen en media die ongegeneerd dezelfde standpunten verkondigen als fucker Farage.

Ongeacht de uitslag: het spook is los in Europa.

Nog steeds lijken, ook in Nederland, de gevestigde partijen en media te denken dat als je ze maar een beetje naar de mond praat, dat misschien wel wat stemmen of kijkers oplevert. Als je vluchtelingen de schuld geeft, kun je nog wel wat meer bezuinigen. Als je nog wat paniek over moslims zaait, verkoop je nog wat extra kranten.

ZondebokClose01

De geboorte van de bezorgde burger

De bezorgde burgers zijn niet uit het niets geboren. Ze zijn het resultaat van decennialange keiharde bezuinigingen, van neoliberalisme en marktdenken, van het onzeker maken van mensen over hun werk, hun zorg, hun pensioen, hun inkomen, hun huis, hun bestaan. Alles is precair, niets is zeker, en je moet dag en nacht klaarstaan om jezelf economisch aantrekkelijk te houden.

Wie dat niet bij kan benen heeft pech: die verdwijnt in de krochten van de onrendabelen, waar je niet meer naar de pijpen danst van je (potentiële) baas of opdrachtgever, maar luistert naar de zweep van het UWV, de reïntegratiebedrijven en de soos. De onrendabele is bij voorbaat verdacht. Die moet zinloze dwangarbeid verrichten om zich voor te bereiden op een ‘terugkeer in de samenleving’. Die moet bedelen bij een buurvrouw of bij een zoon aan de andere kant van het land, om uit bed geholpen te worden. Want gestraft zul je worden, voor je onvoorstelbare lef om zomaar arm te worden, of ziek, of oud.

En net voordat je kon denken: “Wat de fuck, wat? Wie ben jij dat je…”

Net vóór dat moment zeiden ze: het zijn de zondebokken. Het zijn de moslims, waar het aan ligt, het zijn de vluchtelingen, de armen, de vrouwenonderdrukkers, de feministen, de homo’s, de antihomo’s, de linksen, de criminelen, de terroristen, de antizwartepieters, de scheefwoners, de politiek correcten, de antisemieten, de antifascisten, de jongeren, de ouderen, de zieken.
Niet wij, niet wij, niet wij.

Zondebok-v5

Wheel of Misfortune spinning out of control

Het spook is los.
En niemand in de centra van macht, althans niet in de Nederlandse of Europese centra, doet werkelijk zijn best om het spook terug in de fles te duwen.
Waarom zouden ze. Ze hebben het pas net verwekt.

In de afgelopen decennia was de zondebokbingo al lekker bezig. Maar sinds een jaar of drie gaan we pas echt los. Het Rad van Ongeluk draait in exponentiële versnelling. Het soort versnelling wat je al lang niet meer onder controle kunt houden. Politici en media staren er naar, en denken: nog effe, nog effe, nog effe.

Brexit als wake up call?

Je zou denken dat een Brexit de boel wel wakker schudt. En terwijl ik dit schrijf, vervliegt de nacht, spuien de talking heads op de BBC één voor één hun lokale uitslagen, en lijkt de kans op een vertrek snel te groeien.

De EU is het grootse project waar onze financiële en politieke elite al zo lang zo ontzettend hard aan heeft gewerkt. Als het Europese Project op zijn gat valt, dan is toch wel duidelijk hoe machtig het monster is wat men zelf heeft geschapen? Dan gaat men toch eindelijk wel voor de volle honderd procent op de rem staan? Optreden tegen racisme, in plaats van het te voeden? Mensen en hun rechten omarmen, ongeacht hun afkomst of huidskleur of leeftijd of financiële situatie of andere bullshit waar die mensen zelf helemaal niet voor kiezen? Dan maakt men toch wel een abrupt eind aan het zondebokken?

Hm.

Ik geloof er niks van.

Voorbeeldje van eigen bodem

Kijk alleen al naar onze eigenste PvdA, een partij die zich nota bene als links en sociaal profileert. Onder het bewind van de PvdA zagen we niet alleen een ongekende uitkleding van ons arbeidsrecht, woonrecht, pensioenrecht, zorgrecht en uitkeringsrecht. Met een enorm staaltje zondebokken als rechtvaardiging.
Nee, waar de PvdA zich met het internationale toneel bemoeide zagen we nog iets veel heftigers gebeuren.

ZondebokClose02

In de PvdA zijn er echt best veel mensen die oprecht iets geven om vluchtelingen. En vrijwel iedereen in de partij geeft echt iets om de EU.
Wat gebeurde er de afgelopen twee jaar in Europa, met name dankzij onze eigen PvdA?

1. Turkije Deal

De luchtbrug van Samsom / de Turkije Deal maakte van het vluchtelingenverdrag een praatje voor de vaak. Nu laten we vluchtelingen sterven aan de Europese buitengrenzen, zodat ze niet meer sterven op zee, want we vinden het zo zielig voor die vluchtelingen als we ze kunnen zien terwijl ze doodgaan.

Niet alleen het voorstel kwam van de PvdA, ook de jarenlange voorbereiding. Inclusief bewuste leugens van Timmermans (over asielzoekers die zogenaamd economische migrant zouden zijn), en het aanwakkeren van xenofobie door Dijsselbloem, die loog dat asielzoekers de verzorgingsstaat in gevaar zouden brengen.

2. Griekenland

Een jaar daarvoor ging Griekenland voor de bijl van Dijsselbloem. De PvdA liet zien dat ze geen enkel probleem heeft met het opblazen van de EU of het slachtofferen van een land en haar bevolking. Als daar maar een tweede bailout van de banken mee gefinancierd kan worden. Slechts 5% van de Griekse leningen ging daadwerkelijk naar Griekenland, de rest naar onze banken.
Oh wat waren die Grieken lui.

Wij zijn allemaal benieuwd wie Dijsselbloems toekomstige werkgever zal zijn. Volgt hij de sporen van Kok, Duisenberg, Melkert en Bos? Is de ING of ABN wel groot genoeg, voor iemand die zó zelfverzekerd de toekomst van miljoenen mensen voor decennia lang naar de tering hielp?
Of en welke beloning Dijsselbloem ook krijgt, het zal de Grieken geen steek verder helpen. Maar hij krijgt vast wel iets, in ruil voor het voeden van het spook.

Ok, dus Farage, Thomas Mair, GeenPeil en hun conservatieve kornuiten hebben zoveel angst gezaaid voor moslims en vluchtelingen, dat er misschien een Brexit komt.

Maar als de mensenrechten van vluchtelingen zonder probleem geofferd werden aan het spook, als de bevolking van Griekenland niet meer is dan een prijsje in de zondebokkenbingo, waarom zouden onze machtscentra dan wakker liggen van het Verenigd Koninkrijk? Waarom zouden ze in het verlies van de Britten dan ineens wel een reden zien om het zondebokkenspook te bestrijden?

Verantwoordelijkheid nemen is niet succesvol

Trouwens, politici en media hebben nog niet eens het idee dat ze persoonlijke verantwoordelijkheid kúnnen voelen voor het grote spook. Laat staan dat ze die verantwoordelijkheid nemen. De maakbare samenleving is uit, dus hoef je het niet eens meer te proberen.
De nieuwe mode is het maakbare individu, dat wil zeggen jij en ik en the matrix die ons wel even tot juiste mensen zal knutselen, mits onze huidskleur dat toelaat natuurlijk.

Mensen die (volgens die mode) verantwoordelijkheid moeten nemen, dat zijn mensen onderaan de voedselketen. Als je ziek bent, dien je je levensstijl te verbeteren en aan je gezondheid te werken. Als je werkloos bent moet je daarmee ophouden, want dat is lui. Als je arm bent moet je harder werken. Als je zwart bent moet je je invechten. Als je vlucht voor oorlog, moet je maar thuis geluk zoeken.
Wie niet succesvol is, heeft dat aan zichzelf te wijten en moet eindelijk eens zijn verantwoordelijkheid nemen.

Wie bij de elite hoort, die hoeft dat niet. Die mag de hele dag klagen hoe zwaar het is, als goed opgeleide witte hetero man met twee auto’s, terwijl de vluchtelingen en armen en moslims en bejaarden je maar belagen. Verantwoordelijkheid voelen is voor losers. Verantwoordelijkheid voelen is als een taxichauffeur zonder taxi, als een journaal zonder ramp, als een politicus zonder zondebok.

ZondebokClose03

Geen shock is groot genoeg

Afgelopen week werd in Engeland een parlementariër vermoord. Jo Cox, die op het punt stond om een publicatie over extreemrechts uit te brengen, en die het waagde om vluchtelingen als mensen te zien. Ze stierf door de handen van een extreemrechtse terrorist.
“Waarschijnlijk geen aanslag”, kopte de NOS, tot dat echt niet meer vol te houden was.

Jo Cox waarschijnlijk geen aanslag volgens NOS

Er lijkt helemaal niets te zijn wat shockerend genoeg is om onze politici en media nog op tijd hun verantwoordelijkheid te laten nemen. Het spook waart rond, het wordt gevoed, en het groeit steeds sneller in kracht.

Terwijl ik deze laatste regels schrijf zie ik op de BBC dat er eigenlijk geen twijfel meer is: de Brexit zal er komen. Niet omdat men voor meer menselijke waardigheid kiest. Maar omdat het spook brult dat je moet haten.

Ik zou heel graag hoop willen bieden, zo op het eind van dit stukje.
Maar eigenlijk ben ik gewoon bang.

 

Tekst: Bas Thijs
Beeld: Studio Van Origine (speciaal voor Grutjes - dankjewel!) en Bas Thijs

7 gedachten over “Brexit of niet: het spook is los”

  1. Ik zou heel graag hoop willen bieden, zo op het eind van dit stukje.
    Maar eigenlijk ben ik gewoon bang.

    Angst is de slechtste leidraad.
    Ergens is toch wel hoop?

    Buiten de religies, binnen ons verworven democratisch rationalistisch systeem. Of is het dan allemaal waardeloos?

    1. Angst is een slechte leidraad. Behoefte aan oplossingen en het afschudden van naïviteit wellicht niet.

      Ligt die oplossing “buiten de religies”, zoals je zegt?
      Het spook van xenofobie, Farage, Le Pen, Schreeuwwitje, Zijlstra – geen van hen is expliciet bijzonder religieus, de meesten neigen eerder naar atheïsme, en allemaal bashen ze de islam. Waarom zouden we extreemrechts dus nou juist moeten bestrijden door religie buitenspel te zetten? (dat is even raar als extreemrechts alleen maar vanuit religie bestrijden, lijkt me)
      Enneh… Zondebokdenken kun je toch niet bestrijden door religie tot zondebok te maken?

      “Binnen ons verworven democratisch rationalistisch systeem” dan… Misschien dat jij die rationaliteit nog makkelijk kunt aanwijzen, HansR, maar ik heb het er moeilijk mee om die te vinden, in een referendum over Oekraïne wat niet over Oekraïne gaat, in dit referendum waar juist vooral de mensen die sociale zekerheid het hardste nodig hebben, hebben gestemd voor types als Farage en Johnson, die totale lak aan hun rechten hebben.

      De Turkije Deal, het slopen van Griekenland, ja, die twee kun je rationalistisch noemen. Het establishment gedraagt zich vaak rationeel, op de koudste en hardste manier, als in: eigenbelang.
      En toch hebben ze hun eigengemaakte xenofobe spook al lang niet meer in de hand. Toch hebben ze met hun geliefde marktwerking intussen zoveel macht vanuit politiek naar markt overgedragen, en hebben ze zoveel politieke arena gedepolitiseerd in technocratische instituten, dat ook zij steeds machtelozer staan in hun eigen wereld.

      Nee, met rationaliteit heeft het allemaal niet veel te maken vrees ik. Wel met een volgende fase in de ontwikkeling van ons kapitalisme.

      Van de wederopbouw tot in de jaren ’70 groeide onze economie doordat we ook de middenklasse en zelfs de onderlaag welvaart brachten. De consumptie steeg, en dus ook de afzet.

      Maar dat is intussen bijna een halve eeuw geleden.

      Waar we nu heen gaan, is geen model zoals in de jaren ’70, waar we iedereen (in de westerse wereld) mensenrechten en welvaart gunnen en daar nog aan verdienen ook. We gaan naar een model waarin (sommige) mensen weliswaar flink welvarend kunnen zijn, maar waar ieders wereld, zelfs die van de subelite, fundamenteel onzeker is. Waar je mensenrechten niet vanzelfsprekend zijn, laat staan dat je bestaanszekerheid hebt. Je woning, je werk, je inkomen, je leven: alles gaat precair worden, overal moet je dagelijks voor vechten, continu moet je je waarde aantonen.

      Dat is een wereld waarin meer ongelijkheid gewenst is. Waarin mensenrechten handelswaar zijn.

      Een wereld waarin die andere woorden: “democratie, verworvenheden”, geen enkele andere waarde meer hebben dan een marketingwaarde.

      Is er dan echt geen hoop, nooit meer?
      Dat geloof ik natuurlijk ook niet. Ik zie kleine “hoopjes”, in de vernieuwde aandacht voor racisme, in studenten die met accurate kritiek komen op het rendabiliteitsdenken, in mensen die lak hebben aan zowel commercie als natie als staat. Die gewoon vluchtelingen helpen als de overheid dat weigert. Die weggeefwinkels starten, die zelf energie opwekken, die delen, die doen.

      Hun aantal is erg groot. En hun draagvlak ook. De meerderheid van Nederlanders staat volgens peilingen bijvoorbeeld nog altijd positief ten opzichte van (hulp aan) vluchtelingen, ondanks het domrechtse geschreeuw wat je de hele dag te horen krijgt.

      Maar we hebben het tijdsgewricht niet mee.
      En hoewel er hard wordt gewerkt aan een infrastructuur van wederzijdse hulp; er wordt op dit moment niet of nauwelijks gebouwd aan een echt alternatief voor dat pseudodemocratische, irrationele en snoeiharde systeem wat onder andere tot een Brexit op basis van xenofobie, tot de waanzinnige austerity programma’s en tot de Turkije deal heeft geleid.

      Ook ik ben de laatste tijd meer bezig met commentaar op het bestaande systeem dan aan het bouwen aan die andere wereld. Dat neem ik mezelf ook wel eens kwalijk. We kunnen niet altijd op anderen wachten en intussen maar gratuit commentaar leveren.

      Maar evengoed, om terug te komen op je reactie (ik hoop dat je je niet afgekraakt voelt, ik vond je reactie juist een fijne trigger om een aantal dingen te kunnen benoemen):
      Soms is angst juist heel rationeel.

  2. Brexit is door de kerk. Laten we ons bezinnen op een weloverwogen Nexit. Nu dit nog kan. Om ook niet zelf te zinken zal het schip van bijleg een andere koers dienen te varen!

  3. Goed artikel, en je commentaar op het commentaar is al bijna weer een Grutje op zich :). En don ‘t feel too bad dat je, in je eigen woorden “meer bezig (bent) met commentaar op het bestaande systeem dan aan het bouwen aan die andere wereld.” Dat bouwen aan die andere wereld kan niet zonder het soort commentaar dat jij levert. Kritisch schrijven is deel van dat bouwen 🙂

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *